Hôm nay
Lớn hơn một nửa nhưng chưa tròn, một bên đã phồng lên. Trăng mọc vào buổi chiều và còn nán trên trời cho tới gần sáng. Từ pha này ánh trăng mạnh lên thấy rõ, bắt đầu rửa trôi những ngôi sao mờ và cả dải Ngân Hà — nếu bạn đang định đi ngắm sao, hãy dời sang quãng cuối tháng âm chứ đừng chọn tuần này. Bù lại, chính Mặt Trăng thì mỗi đêm một đầy thêm, nên cứ ngước lên vào cùng một giờ trong vài đêm liền là mắt thường cũng nhận ra thay đổi.
Gần đầy rồi nhưng vẫn chưa tới. Theo lệ cũ, đây là lúc không mở việc mới — đang phải chăm chút thứ sẵn có mà lại bắt đầu thứ khác thì cả hai đều dở dang. Càng gần lúc kết thúc người ta càng thấy chán, và khi ấy một việc mới trông hấp dẫn lạ thường; chính sự cám dỗ đó là nét đặc trưng của chỗ này. Hôm nay hãy chọn một việc sắp xong và đẩy nó tới cùng. Hoàn tất bao giờ cũng tốn ít sức hơn khởi đầu rất nhiều.
Trăng càng sáng thì các thiên thể mờ càng bị xóa dần, nhưng đây lại là lúc tốt nhất để theo dõi chính Mặt Trăng qua nhiều đêm liền. Cứ vài hôm, cùng một giờ và cùng một chỗ đứng mà ngước lên, bạn sẽ thấy đường ranh giới sáng tối dịch đi trông thấy sau mỗi ngày. Cái hố hôm qua còn chìm trong bóng thì hôm nay đã ăn nắng. Nếu chụp ảnh, chế độ tự động hầu như luôn làm cháy trắng, nên hãy giảm phơi sáng xuống hai ba nấc. Mặt Trăng là một vật thể sáng hơn bạn tưởng rất nhiều.
Khi đường ranh giới băng qua Biển Mưa thì hố Copernicus nhô lên khỏi bóng tối. Đường kính chừng 90 km và lại nằm giữa vùng biển tối, nên ống nhòm cũng thấy rõ cái vòng sáng. Hố Plato ở phía bắc có nền tối lạ thường nên trông như một vệt bầu dục đen. Vào quãng ngày thứ mười, chỉ riêng các đỉnh của dãy núi Jura ôm lấy Vịnh Cầu Vồng là đón nắng trước, nên trên vùng vịnh còn khuất bóng hiện lên như có một chiếc quai cong máng vào — đó là mấy ngày mà dân quan sát gọi là Chiếc Quai Vàng, và ống nhòm cũng bắt được hình dạng ấy.
Vùng quanh đường ranh giới là chỗ nắng đi lướt ngang mặt đất nên bóng đổ dài ra gấp mấy lần — địa hình Mặt Trăng hiện rõ nhất không phải vào đêm rằm sáng nhất mà là lúc nằm trên đường ranh giới. Đường ranh giới mỗi ngày dịch đi chừng 12 độ, nên các địa hình chép ở đây chỉ ba bốn hôm là nhường chỗ cho địa hình kế tiếp. Ngày của pha kế tiếp ghi phía dưới cũng chính là ngày danh sách này đổi.
Trăng Hải Ly. Cái tên vừa chỉ tháng hải ly hoàn thiện con đập trước mùa đông, vừa chỉ tháng con người phải xong việc chuẩn bị đón đông. Tùy vùng, nó còn được gọi là Trăng Sương Giá. Từ quãng này đêm dài dần ra nên trăng tròn nán lại trên trời lâu hơn, và vị trí của nó cũng cao lên — ngược hẳn với vầng trăng rằm mùa hè.
⚠️ Những cái tên này sinh ra từ mùa vụ của vùng ôn đới Bắc bán cầu (Bắc Mỹ và châu Âu). Ở Nam bán cầu mùa ngược lại, nên tên gọi và bầu trời thật lệch nhau — Trăng Sói tháng 1 ở đó là giữa hè, còn Trăng Hươu Đực tháng 7 lại là giữa đông. Và lệch nhau thì không chỉ có tên gọi — cả bầu trời cũng lộn ngược. Vầng trăng tròn tháng 6 mà ở trên đây chép là đi thấp, ở đó lại là vầng đi cao nhất trong năm; còn hiện tượng “giờ trăng mọc mấy ngày liền gần như không lùi lại” của Trăng Thu Hoạch tháng 9 thì ở đó rơi vào tháng 3. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới nên cũng không khớp hẳn: ở đây không có tháng tuyết dày, và mùa được đọc bằng mưa nắng chứ không bằng tuyết. Đó là lý do chúng tôi chỉ giới thiệu chứ không bê nguyên những cái tên này sang.
Hỏi thêm
Được tính toán trực tiếp từ cơ học quỹ đạo thực của mặt trăng — không phải bảng cố định, ngày tháng thay đổi nhẹ mỗi năm.