Hôm nay
Là vành trăng mỏng còn sót lại thấp ở bầu trời phía đông ngay trước lúc Mặt Trời mọc. Chỉ ai dậy sớm mới gặp, nên đây là pha ít người nhìn thấy nhất trong tháng. Cũng như hồi trăng lưỡi liềm đầu tháng, phần tối hiện lên mờ mờ nhờ ánh đất, chỉ khác là lần này bên sáng nằm ngược lại. Vài hôm nữa nó sẽ chìm hẳn vào ánh Mặt Trời thành trăng non, và một vòng khép lại. Vì trăng phải đến sát rạng sáng mới mọc nên phần lớn đêm là trời tối — đây là một trong những tuần đẹp để ngắm sao và dải Ngân Hà.
Đây là chỗ ngay trước lúc một vòng khép lại. Theo lệ cũ, đây là lúc nghỉ — từ giờ tới kỳ trăng non không cần đổ đầy thêm, mà gắng sức ở đây thì bạn sẽ bước vào chu kỳ mới trong tình trạng đã mệt sẵn. Hôm nay hãy bớt đi một việc. Và nếu ghi lại đôi dòng xem tháng vừa rồi còn đọng lại những gì, thì vài hôm nữa, đến kỳ trăng non, việc chọn bắt đầu từ đâu sẽ dễ hơn nhiều. Nghỉ không phải là dừng lại, mà là khoảng thời gian để định ra việc kế tiếp.
Đây là bầu trời chỉ ai dậy sớm mới thấy. Chừng một tiếng trước khi Mặt Trời mọc, hãy nhìn về phía đông, sát đường chân trời. Cùng với vành trăng mảnh, hướng này thường có những hành tinh chỉ hiện ra vào lúc rạng sáng. Phần tối cũng ánh lên nhờ ánh đất y như hồi đầu tháng, chỉ khác là lần này bên sáng nằm ngược lại. Và vì trăng phải đến sát rạng sáng mới mọc, ngắm sao lúc nửa đêm chỉ kém mỗi kỳ trăng non — từ chập tối cho tới ngay trước rạng sáng là cả một khoảng trời tối liền mạch.
Nơi chìm vào bóng tối sau cùng là mút phía tây của Mặt Trăng. Hố Grimaldi nằm ở rìa dưới Đại Dương Bão Tố có nền thuộc hàng tối nhất trên Mặt Trăng, nên ống nhòm cũng thấy nó nổi lên như một vệt đen. Còn ở phía bắc cùng vùng biển ấy, Aristarchus là hố va chạm sáng nhất trên mặt trước của Mặt Trăng — nó hình thành chưa lâu nên vật chất đào lên vẫn còn sáng, và có khi ánh đất soi lên phần tối thì nó vẫn bắt được như một điểm sáng lẻ loi bên trong. Vì nằm sát đường chân trời phía đông lúc rạng sáng nên cần một chỗ đứng thoáng tầm nhìn.
Vùng quanh đường ranh giới là chỗ nắng đi lướt ngang mặt đất nên bóng đổ dài ra gấp mấy lần — địa hình Mặt Trăng hiện rõ nhất không phải vào đêm rằm sáng nhất mà là lúc nằm trên đường ranh giới. Đường ranh giới mỗi ngày dịch đi chừng 12 độ, nên các địa hình chép ở đây chỉ ba bốn hôm là nhường chỗ cho địa hình kế tiếp. Ngày của pha kế tiếp ghi phía dưới cũng chính là ngày danh sách này đổi.
Trăng Săn. Là tháng người ta đi săn trên cánh đồng đã gặt trống để chuẩn bị cho mùa đông. Cũng như Trăng Thu Hoạch, trăng quãng này mọc sớm vào lúc chập tối trong nhiều đêm liên tiếp, nên Mặt Trời lặn rồi mà ngoài đồng vẫn còn ánh sáng — vẫn là hiện tượng đã nói ở mục trước, nên càng xa xích đạo thì càng rõ. Hai cái tên nằm cạnh nhau không phải là ngẫu nhiên — việc gặt và việc săn đã chia nhau dùng chung một thứ ánh sáng.
⚠️ Những cái tên này sinh ra từ mùa vụ của vùng ôn đới Bắc bán cầu (Bắc Mỹ và châu Âu). Ở Nam bán cầu mùa ngược lại, nên tên gọi và bầu trời thật lệch nhau — Trăng Sói tháng 1 ở đó là giữa hè, còn Trăng Hươu Đực tháng 7 lại là giữa đông. Và lệch nhau thì không chỉ có tên gọi — cả bầu trời cũng lộn ngược. Vầng trăng tròn tháng 6 mà ở trên đây chép là đi thấp, ở đó lại là vầng đi cao nhất trong năm; còn hiện tượng “giờ trăng mọc mấy ngày liền gần như không lùi lại” của Trăng Thu Hoạch tháng 9 thì ở đó rơi vào tháng 3. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới nên cũng không khớp hẳn: ở đây không có tháng tuyết dày, và mùa được đọc bằng mưa nắng chứ không bằng tuyết. Đó là lý do chúng tôi chỉ giới thiệu chứ không bê nguyên những cái tên này sang.
title
Được tính toán trực tiếp từ cơ học quỹ đạo thực của mặt trăng (astronomy-engine) — không phải bảng cố định, ngày tháng thay đổi nhẹ mỗi năm.