Bugün
Yarımdan büyük, dolunaydan küçük; bir yanı şişmiş aydır. Öğleden sonra doğar ve sabaha karşıya kadar gökyüzünde kalır. Bu evreden itibaren ay ışığı gözle görülür biçimde güçlenir; sönük yıldızlar ve Samanyolu yıkanıp silinmeye başlar — yıldız gözlemek gibi bir planın varsa bu haftayı değil, bir sonraki yeni ay dolaylarını seçmek daha iyidir. Buna karşılık Ay'ın kendisi her gece biraz daha büyüdüğü için, birkaç gün üst üste aynı saatte bakarsan değişimi gözünle doğrularsın.
Neredeyse dolmuş ama henüz dolmamış evredir. Gelenekte bu dönem yeni iş açılmayacak zaman sayılmıştır — elindekini inceltmen gereken sırada başka bir şeye başlarsan ikisi de yarım kalır. Bitirmeye yaklaşınca iş sıkıcı gelir ve yeni olan her şey olduğundan çekici görünür; o çekimin kendisi bu evrenin tanıdık işaretidir. Bugün bitmek üzere olan bir şeyi seçip sonuna kadar götür. Tamamlamak, başlamaktan çok daha az güç ister.
Ay parladıkça sönük gök cisimleri tek tek silinir, ama Ay'ın kendisini birkaç gece üst üste izlemek için en uygun dönem şimdidir. Birkaç gün boyunca aynı saatte aynı yerden bakarsan terminatörün her gün bir karış ilerlediğini gözünle görürsün: dün gölgeye gömülü duran krater bugün ışık almaktadır. Fotoğraf çekeceksen otomatik pozlama Ay'ı çoğunlukla bembeyaz yakar; pozlamayı iki üç kademe kıs. Ay, sanılandan çok daha parlak bir konudur.
Sınır çizgisi Yağmurlar Denizi'ni geçerken Copernicus krateri gölgeden yukarı çıkar. Çapı 90 km dolayındadır ve koyu denizin tam ortasında durduğu için parlak halkası dürbünle bile belirgindir. Kuzeydeki Plato'nun tabanı ise alışılmadık ölçüde koyudur, siyah bir oval gibi görünür. Onuncu gün dolayında Gökkuşağı Körfezi'ni saran Jura Dağları'nın yalnızca tepeleri önce güneş alır ve henüz gölgede duran körfezin üstünde kıvrık bir kulp asılıymış gibi belirir — gözlemcilerin altın kulp dediği birkaç gündür ve biçimi dürbünle de seçilir.
Sınır çizgisinin yakını, güneş ışığının yüzeyi sıyırarak geçtiği ve gölgelerin kat kat uzadığı yerdir — Ay'ın yer şekilleri en parlak olduğu dolunayda değil, sınır çizgisine düştüklerinde en iyi görünür. Sınır çizgisi günde yaklaşık 12 derece kaydığından burada yazılan yer şekilleri üç dört gün içinde yerini bir sonrakine bırakır. Aşağıdaki bir sonraki evre tarihi, aynı zamanda bu listenin değişeceği tarihtir.
Kunduz Ayı. Kunduzun kışa girmeden barajını tamamladığı, insanın da kış hazırlığını bitirmesi gereken ay anlamına gelir. Yöresine göre Kırağı Ayı da denmiştir. Anadolu halk takviminde kış, 8 Kasım'da Ruz-ı Kasım ile başlar; ayın Türkçedeki adı da buradan gelir. Bu sıralardan itibaren geceler uzadığı için dolunay gökte daha uzun kalır ve daha yükseğe çıkar — yaz dolunayının tam tersi.
⚠️ Bu adlar kuzey yarımkürenin ılıman kuşağının (Kuzey Amerika ve Avrupa) mevsimlerinden çıkmıştır. Güney yarımkürede mevsimler ters olduğu için adlarla gerçek gökyüzü birbirini tutmaz — ocaktaki Kurt Ayı orada yazın ortasına, temmuzdaki Erkek Geyik Ayı ise kışın ortasına düşer. Bu adları olduğu gibi aktarmayıp yalnızca tanıtmamızın nedeni budur. Üstelik kayan yalnız adlar değildir — gökyüzü de terstir. Burada alçaktan geçtiğini yazdığımız haziran dolunayı orada yılın en yükseğinden geçer; eylüldeki Hasat Ayı'na bağladığımız “doğuş saatinin birkaç gün boyunca gecikmemesi” olayı ise orada mart ayına düşer. Güney yarımkürenin göğüne bakıyorsan mevsimleri altı ay kaydırarak oku.
Daha sor
Gerçek ay yörünge mekaniğinden canlı olarak hesaplanır — sabit bir tablo değildir, tarihler her yıl biraz kayar.