Naprawdę obliczone zaćmienia i roje meteorów — nic zmyślonego
Nadchodzące zaćmienia
Jak to wygląda
Zdarza się wtedy, gdy Księżyc jest blisko najdalszego od Ziemi punktu swojej orbity, czyli apogeum. Wygląda wówczas na nieco mniejszy od Słońca i nie potrafi go zakryć, więc przy brzegu zostaje pierścień powierzchni Słońca. Ten pierścień to powierzchnia Słońca, której jasność nie spadła ani trochę — bez okularów zaćmieniowych z certyfikatem ISO 12312-2 nie jest bezpieczny ani przez chwilę. Nie robi się przy tym ciemno jak przy zaćmieniu całkowitym i korony też nie widać.
Jak to wygląda
Zaćmienie Księżyca, w którym Księżyc jedynie muska bladą zewnętrzną część ziemskiego cienia, czyli półcień. W tym obszarze światło Słońca jest zasłonięte tylko częściowo, więc Księżyc nieco przygasa i nigdy nie wygląda tak, jakby ktoś wygryzł mu kawałek z boku. Większość ludzi przechodzi obok tego, w ogóle niczego nie zauważając — przy głębszym wejściu niektórzy rozpoznają jednak lekkie zacienienie przy jednym brzegu, a zestawienie ze zdjęciem sprzed godziny czyni różnicę wyraźniejszą.
Jak to wygląda
Zaćmienie Księżyca, w którym Księżyc jedynie muska bladą zewnętrzną część ziemskiego cienia, czyli półcień. W tym obszarze światło Słońca jest zasłonięte tylko częściowo, więc Księżyc nieco przygasa i nigdy nie wygląda tak, jakby ktoś wygryzł mu kawałek z boku. Większość ludzi przechodzi obok tego, w ogóle niczego nie zauważając — przy głębszym wejściu niektórzy rozpoznają jednak lekkie zacienienie przy jednym brzegu, a zestawienie ze zdjęciem sprzed godziny czyni różnicę wyraźniejszą.
Jak to wygląda
Księżyc w całkowitym zaćmieniu jest czerwony dlatego, że w cień wgina się światło, które przeszło przez wszystkie wschody i zachody Słońca na Ziemi. Na tej długiej drodze przez atmosferę błękit rozprasza się i znika, a załamuje się i zostaje tylko czerwień. Zależnie od tego, ile pyłu i wulkanicznego popiołu jest tego dnia w powietrzu, barwa sięga od jasnej miedzi po niemal czarną czerwień. Przy całkowitym zaćmieniu Słońca jest odwrotnie: to te kilka minut, w których odsłania się niewidoczna na co dzień korona. Przed nim i po nim zaćmienie jest jednak częściowe, więc dopóki widać choćby skrawek brzegu Słońca, nie wolno zdejmować specjalistycznego filtra.
Zaćmienia to zjawiska ogólnoziemskie — to, czy naprawdę je zobaczysz, zależy od twojej lokalizacji i lokalnej pogody.
Zaćmienie Księżyca można bezpiecznie oglądać gołym okiem. 🚨 Zaćmienia Słońca nigdy — ani gołym okiem, ani przez okulary przeciwsłoneczne, ani przez kliszę; trwałe uszkodzenie następuje w kilka sekund. Bezpieczne są tylko certyfikowane okulary zaćmieniowe albo projekcja pośrednia.
Nadchodzące roje meteorów
Jak obserwować
Radiant leży w głowie Smoka, wysoko na północnym niebie. Najwyżej stoi zaraz po zmroku, odwrotnie niż przy innych rojach, więc nie ma po co czekać do północy — rozstrzyga się wczesny wieczór. Powyżej 45 stopnia szerokości północnej radiant nie zachodzi i zostaje na niebie przez całą noc. Na półkuli południowej z kolei prawie się nie podnosi, więc rój jest tam trudny do zobaczenia. Przy 20 km/s są to najwolniejsze meteory w tym zestawieniu i charakterystyczne jest to, że przepływają powoli, jakby się snuły.
Kiedy obserwować
Okres aktywności jest krótki, od 6 do 10 października, a maksimum trwa raptem kilka godzin, więc jeśli wypadnie w ciągu dnia w twojej okolicy, tego roku prawie nic nie widać. To rój, w którym liczba meteorów zmienia się z roku na rok bardzo mocno — zwykle jest ich raptem kilka na godzinę, ale z paru dawnych lat są zapisy o znacznie obfitszym deszczu. Sprawdź prognozę na dany rok, zanim wyjdziesz.
Warunki w tym roku
Oświetlenie Księżyca w noc maksimum: 3% · teoretyczny pułap na godzinę: 5
Rok niemal bez Księżyca. Dla roju meteorów to ogromna różnica: co innego łapać tylko te jasne, a co innego widzieć nawet najsłabsze. Ten sam rój wygląda więc z roku na rok zupełnie inaczej. W taki rok wystarczy trafić w pogodę.
Jak obserwować
Radiant leży na północ od Betelgezy, w stronę granicy Oriona z Bliźniętami. Wschodzi na wschodzie około 10 wieczorem, a najwyżej stoi około 4 nad ranem. Ponieważ radiant leży blisko równika niebieskiego, jest to rój widoczny zarówno z półkuli południowej, jak i północnej. Przy 66 km/s należy nawet w tym zestawieniu do szybszych, więc meteory przemykają krótko i ostro, a te jaśniejsze ciągną za sobą ślad utrzymujący się kilka sekund.
Kiedy obserwować
Okres aktywności jest długi, od początku października do początku listopada. Maksimum jest niskie i płaskie, przez kilka nocy widać podobną liczbę meteorów, a w niektórych latach przychodzi ono w dwóch podobnej wielkości szczytach. Ponieważ trzeba przesiedzieć na dworze cały świt, ubierz się stosownie do pory roku w twoich stronach; przy Księżycu wystarczy sprawdzić, czy nad ranem jest nad horyzontem.
Warunki w tym roku
Oświetlenie Księżyca w noc maksimum: 72% · teoretyczny pułap na godzinę: 20
Księżyc powyżej połowy. Jasne meteory widać jak zwykle, ale słabe w większości toną w jego świetle. Zamiast liczyć na liczby, lepiej potraktować tę noc jako polowanie na jeden, za to jasny. Właśnie w takich latach pada zdanie „widać mniej, niż się spodziewano”.
Jak obserwować
Radiant leży w dolnej części Byka, tuż przy ekliptyce. Blisko ekliptyki, więc rój widać z obu półkul, a na północnej trzyma przyzwoitą wysokość przez większość nocy, od wczesnego wieczoru do świtu. Najwyżej stoi około północy. Przy 27 km/s należy do wolniejszych, a radiant nie jest jednym punktem, tylko szeroką elipsą o rozpiętości około 20 stopni, więc trudno jednoznacznie orzec, czy dany meteor pochodzi właśnie z tego roju.
Kiedy obserwować
Rój ciągnie się od końca września do końca listopada, ponad dwa miesiące, więc trzymanie się jednej daty jest prawie zbędne. Oprócz maksimum na początku listopada także w połowie października jest drugi szczyt podobnej wielkości, więc w latach z jasnym Księżycem można przenieść się na noce przy tym drugim szczycie. Od połowy listopada pałeczkę przejmuje gałąź północna i bolidy lecą dalej.
Warunki w tym roku
Oświetlenie Księżyca w noc maksimum: 18% · teoretyczny pułap na godzinę: 5
Rok niemal bez Księżyca. Dla roju meteorów to ogromna różnica: co innego łapać tylko te jasne, a co innego widzieć nawet najsłabsze. Ten sam rój wygląda więc z roku na rok zupełnie inaczej. W taki rok wystarczy trafić w pogodę.
Jak obserwować
Radiant leży w głowie Lwa, wewnątrz gwiazd ułożonych w kształt Sierpa. Wschodzi na wschodzie około północy i podnosi się aż do świtu. Rój widać z obu półkul, ale radiant wznosi się znacznie wyżej na północnej. Przy 71 km/s są to najszybsze meteory całego roku, a te jaśniejsze zostawiają na swojej drodze ślad świecący jeszcze przez chwilę. Z lat, w których kometa macierzysta wracała w swoim 33-letnim cyklu, są zapisy o prawdziwych burzach meteorów.
Kiedy obserwować
W zwykłych latach maksimum trwa tylko kilka godzin, więc wszystko rozstrzyga się w 2–3 godzinach wokół momentu maksimum. Do tego patrzeć da się wyłącznie po północy: jeśli maksimum wypadnie w ciągu dnia w twojej okolicy, ten rok trzeba odpuścić. Aktywność ciągnie się od początku do końca listopada, więc kilka meteorów złapiesz też w noce przed nim i po nim. Gdy Księżyc świeci jasno, patrz odwrócony do niego plecami.
Warunki w tym roku
Oświetlenie Księżyca w noc maksimum: 45% · teoretyczny pułap na godzinę: 15
Księżyc poniżej połowy. Część słabych meteorów zmywa, ale warunki są całkiem znośne. Wystarczy sprawdzić, w której stronie nieba jest Księżyc, i usiąść do niego tyłem — odczucie zmienia się wyraźnie: światło Księżyca prosto w oczy to co innego niż Księżyc za plecami.
⚠️ Oświetlenie to jasność Księżyca, a nie godzina jego wschodu. Nawet cienki sierp przeszkadza, jeśli w godzinach obserwacji wisi na niebie, i odwrotnie — pełnia nie przeszkadza wcale, jeśli już zaszła. Da się to sprawdzić tylko dla konkretnego miejsca i czasu, a o tym ten ekran nie mówi — tutejsza ocena sięga jedynie tego, który rok jest lepszy od innego.
Przy roju meteorów teleskop raczej przeszkadza, bo zawęża pole widzenia. To, czy maksimum rozciąga się na kilka dni, czy zamyka się w kilku godzinach, wygląda inaczej przy każdym roju — zajrzyj do „Kiedy obserwować”, żeby wybrać noc, a samo odwrócenie się plecami do świateł miasta już robi różnicę.
Podstawy obserwacji
O powodzeniu obserwacji decydują nie liczby, tylko przygotowanie. Oczy stają się użyteczne mniej więcej 20 minut po wejściu w ciemność i poprawiają się dalej aż do 30–40 minut. Wystarczy raz spojrzeć na jasny ekran, a ta adaptacja zaczyna się od początku — ustaw w telefonie najniższą jasność albo przełącz go na czerwony ekran. Najlepiej oprzeć się plecami i objąć wzrokiem jak najszerszy kawałek nieba. Meteory wyskakują zewsząd, więc wpatrując się w sam radiant, złapiesz tylko te krótkie; słabe obiekty widać zaś lepiej, gdy patrzysz obok nich, jakieś jedną szerokość pięści na wyciągniętej ręce w bok. Liczba godzinowa (ZHR) to wartość dla warunków idealnych — radiant w zenicie i całkowicie ciemne niebo — więc zobaczenie mniejszej liczby jest w praktyce normalne. Pod miejskimi światłami zostaje tylko kilka najjaśniejszych, więc zamiast kupować sprzęt, o wiele więcej zmieni 30 minut jazdy samochodem za miasto.
Dopytaj
Daty zaćmień są obliczane na bieżąco na podstawie prawdziwej mechaniki niebieskiej (astronomy-engine), nie ze stałej tabeli. Szczyty rojów meteorów podążają za rocznym kalendarzem Międzynarodowej Organizacji Meteorowej i mogą przesuwać się o mniej więcej dzień z roku na rok.
