Vandaag
Een dunne sikkel, laag in het oosten, vlak voordat de zon opkomt. Alleen wie vroeg wakker is krijgt deze fase te zien, en daarom wordt ze van alle fasen het minst opgemerkt. Net als bij de wassende sikkel licht de donkere helft flauw op door het aardschijnsel, maar nu ligt de verlichte rand aan de andere kant. Over een paar dagen verdwijnt ze helemaal in het zonlicht: dan is het nieuwe maan en is de omloop rond. Omdat de maan pas vlak voor het ochtendgloren opkomt, is het grootste deel van de nacht donker — deze week valt daarmee onder de goede weken om sterren en de Melkweg te bekijken.
Vlak voordat de omloop zich sluit. Van oudsher was dit de tijd van rusten — tot de volgende nieuwe maan hoef je niets bij te vullen, en wie zich hier forceert begint de nieuwe ronde al moe. Schrap vandaag één ding van je lijst. En zet, al is het kort, op papier wat er van de afgelopen maand is overgebleven: bij nieuwe maan, over een paar dagen, weet je dan veel sneller waarmee je begint. Rusten is niet stilstaan, het is de tijd waarin je bepaalt wat er komt.
Deze hemel is alleen voor wie vroeg opstaat. Kijk ongeveer een uur voor zonsopkomst laag naar het oosten. Naast de dunne sikkel hangt in die richting vaak een planeet die je alleen in de ochtendschemering te zien krijgt. Op de donkere helft loopt weer het aardschijnsel, net als bij de wassende sikkel, alleen ligt de verlichte rand nu aan de andere kant. En omdat de maan pas vlak voor het ochtendgloren opkomt, is dit na de nieuwe maan de beste periode om midden in de nacht sterren te kijken — van de avond tot vlak voor het ochtendgloren is de hemel onafgebroken donker.
Als laatste verdwijnt de westrand van de maan in het donker. Grimaldi, aan de onderrand van Oceanus Procellarum, heeft een van de donkerste bodems van de hele maan en steekt zelfs door een verrekijker als een zwarte vlek af. Ten noorden in diezelfde zee ligt Aristarchus, de helderste krater op de naar ons gekeerde zijde — nog niet oud, dus het uitgeworpen materiaal is nog licht, en als het aardschijnsel de donkere helft verlicht, is hij daarbinnen soms als een los lichtpunt te vangen. Dit alles staat in de ochtendschemering vlak bij de oostelijke horizon, dus er is een plek met vrij uitzicht nodig.
Vlak bij de terminator scheert het zonlicht over het oppervlak, waardoor de schaduwen een veelvoud langer worden — maanterrein zie je niet het best bij de felle volle maan, maar wanneer het op de terminator ligt. De terminator schuift ongeveer 12 graden per dag op, dus het terrein dat hier staat maakt binnen drie, vier dagen plaats voor het volgende. De datum van de volgende fase hieronder is meteen de datum waarop deze lijst verandert.
Jagersmaan. De maand waarin men op de afgeoogste, lege akkers jaagde met het oog op de winter. Net als bij de Oogstmaan komt de maan in deze dagen een aantal avonden achtereen vroeg op, zodat er ook na zonsondergang nog licht op het land lag — hetzelfde verschijnsel als bij de vorige maan, dus ook hier geldt: hoe verder van de evenaar, hoe duidelijker. Dat deze twee namen naast elkaar staan, is geen toeval — oogsten en jagen deelden hetzelfde licht. Oktober heette in het Nederlands wijnmaand.
⚠️ Deze namen komen uit de seizoenen van de gematigde streken op het noordelijk halfrond (Noord-Amerika en Europa). Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgekeerd, waardoor naam en werkelijke hemel niet meer op elkaar aansluiten: de Wolvenmaan van januari valt daar in de hoogzomer en de Hertenmaan van juli midden in de winter. Daarom nemen we ze niet klakkeloos over, maar stellen we ze alleen voor. En het is niet alleen de naam die niet klopt — de hemel zelf staat er ondersteboven. De volle maan van juni, die hierboven laag boven de horizon blijft, klimt daar juist het hoogst van het jaar, en het verschijnsel van de Oogstmaan — dat de maan een paar avonden achtereen op nagenoeg hetzelfde tijdstip opkomt — valt daar niet in september maar in maart. Kijk je vanaf die kant van de wereld omhoog, lees de kalender dan een half jaar verschoven.
title
Live berekend op basis van echte baanmechanica van de maan (astronomy-engine) — geen vaste tabel, de data verschuiven elk jaar iets.