Vandaag
Meer dan half en nog niet vol: een maan met één bolle kant. Ze komt in de loop van de middag op en blijft tot in de vroege ochtend staan. Vanaf nu wordt het maanlicht merkbaar sterker en spoelt het de zwakke sterren en de Melkweg weg — heb je plannen om sterren te kijken, schuif ze dan niet naar deze week maar naar de dagen rond de volgende nieuwe maan. De maan zelf wordt daarentegen elke avond een stukje groter: kijk een paar avonden achter elkaar op hetzelfde tijdstip omhoog en je ziet het verschil met het blote oog.
Bijna vol, maar nog net niet. Van oudsher was dit de tijd om niets nieuws op te zetten — wie iets anders begint terwijl het bestaande om afwerking vraagt, houdt twee halve dingen over. Vlak voor de afronding wordt het saai, en juist dan ziet iets nieuws er ongewoon aantrekkelijk uit; die verleiding hoort bij deze fase. Kies vandaag één ding dat bijna klaar is en duw het over de streep. Afmaken kost aanzienlijk minder kracht dan beginnen.
Het sterker wordende maanlicht wist de zwakke objecten één voor één uit, maar om de maan zelf een aantal avonden te volgen is dit de beste tijd. Kijk een paar avonden op hetzelfde uur vanaf dezelfde plek omhoog en je ziet de terminator van dag tot dag over het maanoppervlak opschuiven: een krater die gisteren nog in de schaduw lag, vangt vandaag licht. Fotografeer je, zet de belichting dan twee tot drie stops lager — de automaat brandt de maan meestal spierwit uit. De maan is een veel feller onderwerp dan je denkt.
Zodra de terminator Mare Imbrium oversteekt, komt de krater Copernicus uit de schaduw omhoog. Ruim 90 km in doorsnede en midden in een donkere zee, dus de heldere ring is ook met een verrekijker duidelijk. Plato, verder naar het noorden, heeft een opvallend donkere bodem en oogt als een zwarte ovaal. Rond de tiende dag vangen alleen de toppen van de Montes Jura, die Sinus Iridum omsluiten, het zonlicht, zodat er boven de nog beschaduwde baai een gebogen handvat lijkt te zweven — de dagen die waarnemers het Gouden Handvat noemen, en de vorm is met een verrekijker al te herkennen.
Vlak bij de terminator scheert het zonlicht over het oppervlak, waardoor de schaduwen een veelvoud langer worden — maanterrein zie je niet het best bij de felle volle maan, maar wanneer het op de terminator ligt. De terminator schuift ongeveer 12 graden per dag op, dus het terrein dat hier staat maakt binnen drie, vier dagen plaats voor het volgende. De datum van de volgende fase hieronder is meteen de datum waarop deze lijst verandert.
Bevermaan. Genoemd naar de bevers die hun dam afmaken voor de winter, en tegelijk naar de mensen die hun eigen wintervoorbereiding rond moesten krijgen. Streekgewijs heette ze ook vorstmaan. De nachten worden al sinds midzomer langer, maar rond deze tijd ga je het pas echt merken; de volle maan blijft dan ook langer aan de hemel en klimt hoger — precies andersom dan de volle maan in de zomer. November heette in het Nederlands slachtmaand.
⚠️ Deze namen komen uit de seizoenen van de gematigde streken op het noordelijk halfrond (Noord-Amerika en Europa). Op het zuidelijk halfrond zijn de seizoenen omgekeerd, waardoor naam en werkelijke hemel niet meer op elkaar aansluiten: de Wolvenmaan van januari valt daar in de hoogzomer en de Hertenmaan van juli midden in de winter. Daarom nemen we ze niet klakkeloos over, maar stellen we ze alleen voor. En het is niet alleen de naam die niet klopt — de hemel zelf staat er ondersteboven. De volle maan van juni, die hierboven laag boven de horizon blijft, klimt daar juist het hoogst van het jaar, en het verschijnsel van de Oogstmaan — dat de maan een paar avonden achtereen op nagenoeg hetzelfde tijdstip opkomt — valt daar niet in september maar in maart. Kijk je vanaf die kant van de wereld omhoog, lees de kalender dan een half jaar verschoven.
Meer vragen
Live berekend op basis van echte baanmechanica van de maan — geen vaste tabel, de data verschuiven elk jaar iets.