Echt berekende data van eclipsen en meteorenzwermen — niets verzonnen
Aankomende eclipsen
Hoe het eruitziet
Deze verduistering treedt op wanneer de maan in haar baan dicht bij het punt staat dat het verst van de aarde ligt, het apogeum. De maan lijkt dan iets kleiner dan de zon en kan die niet helemaal afdekken, zodat er langs de rand een ring van het zonsoppervlak overblijft. Die ring is zonsoppervlak waarvan de felheid geen spat is afgenomen — zonder eclipsbril met ISO 12312-2-certificering is geen enkel moment veilig. Het wordt hierbij ook niet donker zoals bij een totale verduistering, en de corona krijg je niet te zien.
Hoe het eruitziet
Bij deze maansverduistering scheert de maan alleen door de lichte buitenrand van de aardschaduw, de halfschaduw. In dat gebied wordt het zonlicht maar gedeeltelijk tegengehouden, dus de maan wordt hooguit iets doffer; een hap eruit zie je niet. De meeste mensen merken er niets van — bij een diepe passage zien sommigen dat één rand flauw grijzer is, en naast een foto van een uur eerder valt het duidelijker op.
Hoe het eruitziet
Bij deze maansverduistering scheert de maan alleen door de lichte buitenrand van de aardschaduw, de halfschaduw. In dat gebied wordt het zonlicht maar gedeeltelijk tegengehouden, dus de maan wordt hooguit iets doffer; een hap eruit zie je niet. De meeste mensen merken er niets van — bij een diepe passage zien sommigen dat één rand flauw grijzer is, en naast een foto van een uur eerder valt het duidelijker op.
Hoe het eruitziet
Dat de maan bij een totale maansverduistering rood kleurt, komt doordat er licht de schaduw in buigt dat langs alle zonsopkomsten en zonsondergangen van de aarde is gekomen. Op die lange weg door de atmosfeer wordt het blauwe licht verstrooid en blijft alleen het rode over, dat wordt afgebogen. Afhankelijk van hoeveel stof en vulkaanas er die dag in de atmosfeer zit, varieert de kleur van helder koperrood tot bijna zwartrood. Bij een totale zonsverduistering gebeurt juist het omgekeerde: enkele minuten lang komt de corona tevoorschijn die je anders nooit ziet. Daarvoor en daarna is het echter een gedeeltelijke verduistering, dus zolang er ook maar een randje van de zon te zien is, mag je het speciale filter niet afzetten.
Eclipsen zijn wereldwijde gebeurtenissen — of je er echt een kunt zien, hangt af van je locatie en het lokale weer.
Een maansverduistering mag je met het blote oog bekijken. 🚨 Een zonsverduistering nooit — niet met het blote oog, niet met een zonnebril, niet door film; blijvende schade ontstaat in seconden. Alleen gecertificeerde eclipsbrillen of indirecte projectie zijn veilig.
Aankomende meteorenregens
Zo kijk je
Het radiant ligt vlak bij Castor in Tweelingen. Op gematigde noorderbreedte komt het, anders dan bij de meeste regens, al kort na zonsondergang omhoog, zodat je vanaf 10 uur 's avonds al kunt kijken; rond 2 uur 's nachts staat het het hoogst. Dit is zowat de enige regen waarvoor je de hele nacht niet hoeft op te blijven. Op het zuidelijk halfrond zie je er minder, laag aan de ochtendhemel. Met 35 km/s zijn de meteoren aan de trage kant, dus ze schuiven rustig voorbij en vallen je goed op.
Wanneer kijken
De activiteitsperiode is kort, maar een dag voor en een dag na de piek zie je ongeveer evenveel, dus als dat met een weekend samenvalt heb je speling. Op het noordelijk halfrond valt dit in de periode met de langste nachten, zodat er ruim donkere tijd is, en de meteoren zijn helder genoeg om niet volledig door een opkomende maan te worden weggepoetst. Toch loopt het aantal flink op in een nacht zonder maan.
Omstandigheden dit jaar
Maan in de piekjacht voor 21% verlicht · onder ideale omstandigheden tot 150/uur
Nauwelijks maan dit jaar. Bij een meteorenzwerm scheelt dat veel — het verschil tussen alleen de helderste paar overhouden en ook de zwakke zien, waardoor dezelfde zwerm per jaar totaal anders uitpakt. Komt zo'n jaar langs, dan hoeft alleen het weer nog mee te zitten.
Zo kijk je
Het radiant ligt vlak bij de ster Kochab in de Kleine Beer, het sterrenbeeld waar ook de Poolster in staat. Op gematigde noorderbreedte gaat het radiant niet onder, dus je kunt van de vroege avond tot de ochtend op elk moment kijken; tegen de ochtend staat het iets hoger. Omgekeerd geldt: vanaf ongeveer 15 graden zuiderbreedte en zuidelijker komt het radiant niet boven de horizon, dus daar is de regen niet te zien. Met 33 km/s zijn de meteoren traag en het aantal is klein, dus ga naar buiten met het idee dat je lang op die ene wacht.
Wanneer kijken
De activiteit beperkt zich tot midden en eind december, dus er zijn weinig nachten om op terug te vallen, en omdat ook de piek maar een paar uur duurt, komt het er vooral op aan om één nacht rond de decemberzonnewende precies goed te kiezen. Heel af en toe is er een jaar waarin het aantal plotseling oploopt, dus het loont om de hele nacht af en toe even te kijken. De meteoren zijn zwak, dus stel je verwachtingen bij als de maan fel schijnt.
Omstandigheden dit jaar
Maan in de piekjacht voor 94% verlicht · onder ideale omstandigheden tot 10/uur
Dicht bij volle maan — slechter wordt het niet voor een meteorenzwerm. De hele hemel licht op, dus er blijft niets over dat niet ongewoon helder is. ⚠️ Dat ligt niet aan een zwakke zwerm maar aan de maan, en over een paar jaar ziet dezelfde zwerm er heel anders uit. Dit jaar hoef je het niet te forceren.
Zo kijk je
Het radiant ligt vlak bij het uiteinde van de steel van de Grote Beer, in het noorden van Boötes. Op gematigde noorderbreedte blijft het de hele vroege avond laag in het noorden hangen en klimt het pas na middernacht hoger, dus de bruikbare tijd loopt van middernacht tot het eerste ochtendlicht. Op het zuidelijk halfrond komt het radiant nauwelijks omhoog, waardoor de regen daar moeilijk te zien is. De snelheid is met 41 km/s doorsnee, maar de gemiddelde helderheid ligt aan de hoge kant, dus er zitten flinke exemplaren tussen. Kijk niet recht naar het radiant: 30 tot 40 graden ernaast rustig de hemel afspeuren levert meer op.
Wanneer kijken
De piek duurt maar een paar uur, dus als dat moment bij jou overdag valt, zie je zelfs in de nacht erna bijna niets. Eén dag naast de piek zakt het aantal al fors, dus zoek eerst het tijdstip op en kies daar de nacht omheen. Er is geen tweede nacht om het goed te maken, dus in jaren met een heldere maan moet je er bovendien op letten of dat tijdstip samenvalt met de uren nadat de maan is ondergegaan.
Omstandigheden dit jaar
Maan in de piekjacht voor 13% verlicht · onder ideale omstandigheden tot 110/uur
Nauwelijks maan dit jaar. Bij een meteorenzwerm scheelt dat veel — het verschil tussen alleen de helderste paar overhouden en ook de zwakke zien, waardoor dezelfde zwerm per jaar totaal anders uitpakt. Komt zo'n jaar langs, dan hoeft alleen het weer nog mee te zitten.
Zo kijk je
Het radiant ligt vlak bij de heldere ster Wega, op de grens van Lier en Hercules. Op het noordelijk halfrond komt het tussen 8 en 10 uur 's avonds in het noordoosten omhoog en staat het rond 4 uur 's nachts het hoogst. Vanaf het zuidelijk halfrond is de regen ook zichtbaar, maar het radiant blijft laag, dus je ziet er minder. Met 49 km/s zijn de meteoren vrij snel en flitsen ze kort voorbij, en een enkele keer schiet het aantal zonder waarschuwing omhoog, dus de pieknacht sla je beter niet over.
Wanneer kijken
De regen is actief van half tot eind april, maar de bruikbare nachten blijven beperkt tot een of twee, en in sommige jaren is de piek uitzonderlijk scherp. Houd daarom de nacht ervoor en de nacht erna ook vrij. Komt de maan in de vroege avond op en gaat ze midden in de nacht onder, dan zijn de uren nadat de maan is ondergegaan meteen je beste kans. Dat past hier goed, want het radiant klimt juist tegen de ochtend hoog; komt de maan in een ander jaar pas tegen de ochtend op, dan verdwijnt dat voordeel.
Omstandigheden dit jaar
Maan in de piekjacht voor 99% verlicht · onder ideale omstandigheden tot 18/uur
Dicht bij volle maan — slechter wordt het niet voor een meteorenzwerm. De hele hemel licht op, dus er blijft niets over dat niet ongewoon helder is. ⚠️ Dat ligt niet aan een zwakke zwerm maar aan de maan, en over een paar jaar ziet dezelfde zwerm er heel anders uit. Dit jaar hoef je het niet te forceren.
⚠️ Dat percentage zegt hoe helder de maan is, niet wanneer ze opkomt. Zelfs een dunne sikkel zit in de weg als ze net tijdens het kijken aan de hemel staat, en een volle maan maakt niets meer uit zodra ze onder is. Dat hangt af van je plek en het tijdstip, dus dit scherm beweert het niet — deze omstandigheden reiken alleen tot welke jaren beter zijn dan andere.
Bij een meteorenzwerm zit een telescoop juist in de weg, want die vernauwt je blikveld. Of het maximum zich over meerdere dagen uitstrekt of maar een paar uur duurt, verschilt per zwerm — kijk bij “Wanneer kijken” welke nacht je kiest, en alleen al de stadslichten in je rug leggen maakt verschil.
De basis van waarnemen
Voorbereiding bepaalt meer over het slagen van een waarneemnacht dan de getallen. Je ogen zijn na ongeveer 20 minuten in het donker bruikbaar en worden tot 30 à 40 minuten nog steeds beter. Eén blik op een fel scherm zet die aanpassing helemaal terug naar het begin — zet je telefoon daarom op de laagste helderheid of op een rood scherm. Ga achterover geleund zitten of liggen, zodat je een groot stuk hemel in één keer overziet. Meteoren kunnen overal opduiken: staar je alleen naar het radiant, dan vang je vooral de korte, en zwakke objecten zie je beter als je er ongeveer een vuistbreedte op armlengte naast kijkt. Het aantal per uur (ZHR) geldt voor ideale omstandigheden, met het radiant recht boven je en een volledig donkere hemel, dus dat je er in de praktijk minder ziet, is normaal. Onder stadslicht blijven alleen de allerhelderste over, dus 30 minuten de stad uit rijden helpt veel meer dan apparatuur kopen.
Meer vragen
Eclipsdata worden live berekend op basis van echte hemelmechanica, geen vaste tabel. De piekdata van meteorenregens volgen de jaarkalender van de International Meteor Organization en kunnen jaarlijks ongeveer een dag verschuiven.