Кіру/ШығуКүндер таңдау
Қонақтар2 қонақ
ТұрғылықтыОңтүстік Корея
Бүгін
Күн шығардың алдында шығыс көкжиекке жақын жіңішкеріп қалған ай. Оны таң сәріде тұрған адам ғана көретіндіктен, айдағы ең сирек көзге түсетін фаза осы. Жаңа туған айдағыдай қараңғы бөлігі жер сәулесінен бұлдырап көрінеді, тек бұл жолы жарық жағы қарама-қарсы. Бірнеше күннен соң ай Күннің жарығына мүлде батып, жаңа ай болады да, айналым тұйықталады. Ай таң алдында ғана көтерілетіндіктен түннің көп бөлігі қараңғы өтеді — жұлдыз бен Құс жолын қарауға қолайлы апталардың қатарына кіреді.
Бір айналымның жабылуына аз қалған тұс. Дәстүр бойынша мұны тынығатын шақ деп таныған: келесі жаңа айға дейін толтырудың қажеті жоқ, қайта осы жерде күш салсаң, жаңа айналымды шаршаған күйде бастайсың. Бүгін істейтін ісіңнің бірін азайт. Одан соң өткен бір айдан не қалғанын қысқаша болса да жазып қойсаң, бірнеше күннен кейінгі жаңа айда нені бастайтының әлдеқайда оңай шешіледі. Тынығу — тоқтау емес, келесіні айқындайтын уақыт.
Таң сәріде тұрған адам ғана көретін аспан. Күн шығардан бір сағаттай бұрын шығыс көкжиектің маңайына қара. Жіңішке аймен қатар бұл тұсқа таңертең ғана көрінетін ғаламшар жиі ілінеді. Қараңғы бетінде жер сәулесінің ойнауы жаңа туған айдағымен бірдей, тек бұл жолы жарық жағы қарама-қарсы. Әрі түні бойы ай болмайтын кезең болғандықтан, түн ортасында жұлдыз қарауға жаңа айдан кейінгі ең қолайлы шақ осы — кештен таң алдына дейін аспан тұтас қараңғы тұрады.
Соңғы болып қараңғыға бататыны — Айдың батыс шеті. Дауылдар мұхитының төменгі шетінде жатқан Гримальди кратерінің табаны Айдағы ең қараңғы қатарда, сондықтан дүрбімен де қара дақтай оқшауланады. Сол мұхиттың солтүстігіндегі Аристарх — Айдың бізге қараған бетіндегі ең жарық кратер: жасы үлкен болмағандықтан қазып шығарған заты әлі ашық, ал қараңғы бетті жер сәулесі жарытқанда сол жақтан жалғыз жарқыраған нүкте болып та ілінеді. Таңертең шығыс көкжиекке жақын тұратындықтан көкжиегі ашық орын керек.
Терминатордың маңы — күн сәулесі жер бетін жанамалап өтетіндіктен көлеңке бірнеше есе ұзаратын тұс: Ай бедері ең жарық толған айда емес, терминаторға ілінген кезде жақсы көрінеді. Терминатор тәулігіне 12 градусқа жуық жылжитындықтан, мұнда аталған бедерлер үш-төрт күнде орнын келесі бедерлерге береді. Төменде тұрған келесі фаза күндері — осы тізімнің ауысатын күндері.
Аңшы айы. Егін жиналып, бос қалған далада қысқа дайындалып аң аулайтын ай. Егін айындағыдай, бұл кезеңде де ай бірнеше күн қатарынан кештің ерте уақытында көтеріледі, сондықтан күн батқан соң да далада жарық қалатын — алдыңғы тармақтағы құбылыстың дәл өзі болғандықтан, экватордан неғұрлым алыс болса, соғұрлым айқын. Екі атаудың қатар тұруы кездейсоқ емес — егін жинау мен аң аулау бір жарықты бөлісіп пайдаланған.
⚠️ Бұл атаулар солтүстік жарты шардың қоңыржай белдеуіндегі (Солтүстік Америка мен Еуропа) жыл мезгілдерінен шыққан. Оңтүстік жарты шарда мезгілдер керісінше болғандықтан, атау мен шынайы аспан үйлеспей қалады: қаңтардағы Қасқыр айы ол жақта жаздың ортасы, шілдедегі Бұғы айы қыстың ортасы. Атауларды сол күйі көшірмей, тек таныстырып қана өтудің себебі осы. Әрі үйлеспейтіні атау ғана емес — аспанның өзі аударылады. Мұнда төмен жүреді деп жазылған маусым айының толған айы ол жақта ең биіктен өтеді, ал қыркүйектегі Егін айының «шығу уақыты бірнеше күн бойы кешікпейтін» құбылысы ол жақта наурызда келеді. Сол жақтың аспанына қарап отырсаң, мезгілді жарты жылға жылжытып оқы.
title
Айдың нақты орбиталық механикасынан (astronomy-engine) тікелей есептелген — тұрақты кесте емес, күндер жыл сайын аздап жылжиды.