Түсіңнің мағынасын 1901 жылғы кітаптағы 150 рәміз арасынан ізде
Дене және өзім
Ең жиі кездесетін алаңдаушылық түстерінің бірі — дәстүрлі түрде денсаулық, жоғалту, немесе сені әлсіретіп жатқандай сезілетін ауыртпалық туралы алаңдаушылықпен байланысты. Бұл сөзбе-сөз ескерту емес, әл-ауқатыңа көбірек көңіл бөлу керектігінің сигналы ретінде оқылады.
Әуелі бір тіс түсті ме, әлде бәрі сатырлап түсті ме — сол қаралады. Ескі түс жору кітаптары бір тісті көңілсіз хабарға, бірнешеуін қабаттасып келген уайымға, бәрі түсуін ең ауыр жағына бөліп қараған. Ауырды ма, қан кетті ме; өз қолыңмен жұлдың ба, әлде өзі түсті ме; өзгенің көзінше ме, әлде жалғыз болдың ба — әрқайсысы бөлек орынға қойылған. Тек қозғалып, әлі шыдап тұрған түс, немесе түскен тісті қолыңда ұстап тұрған түс әлі шешілмеген іске қарай оқылған; түскен соң орнына жаңасы шыққаны да бөлек бөлінген. Тіс көптеген мәдениетте күшпен, жаспен және күн көру қабілетімен байланысты болғандықтан, тіс түсу көрінісі қолдан бір нәрсенің босап шығып бара жатқан сезімі ретінде оқылып келген. Кореяда да үстіңгі тіс пен астыңғы тісті бөліп қарайтын әңгіме сақталған. Соңғы кезде тісіңді қайрап шыдап жүрген іс бар ма, әлде өзгенің көзіне қалай көрінетініңе ерекше көңіл бөліп жүрсің бе — соны еске түсіріп көруге болатын орын.
Бір символдың өзі әр адамда әртүрлі оқылады. Иттен қорқып өскен адам мен иттің қасында өскен адам үшін ит бірдей мағына бере алмайды. Сондықтан сөздіктегі жорудан бұрын, сол символ мен сенің араңда бүгінге дейін не болғаны алдымен қаралады. Одан кейін — сезім. Бірнеше күн өтсе, оқиғаның желісі көбіне шашырап кетеді де, тек қорықтың ба, әлде тыныш болдың ба, асықтың ба, әлде өкіндің бе — сол қалады. Түсте жылан шықты деген жайттан гөрі, сол сәтте қорыққаның ба, әлде байсалды болғаның ба — көбірек нәрсе айтады. Оның үстіне түс оянған соң бірнеше минутта тез тарап кетеді, сондықтан көзіңді ашысымен бір жол болса да жазып қойсаң, қалатын нәрсе айтарлықтай өзгереді. Көріністі ретке келтіруге тырысудың қажеті жоқ, ойға оралған сөз бен көңіл-күйді жазсаң да жеткілікті. Бұл сөздікті пайдаланғанда да бір ғана тармақты бөліп оқымай, оны әлі қалып тұрған сезімнің қасына қатар қойып, сәйкес келе ме деп қарасаң болады. Бірнеше символ шыққан болса, бірнешеуін қатар жайып, қайталанып тұрған өрнекті іздеген жақсы. Сәйкес келмесе, ол жай ғана сәйкес емес, күштеп қиыстырудың қажеті жоқ.
Бір жаман түстің бірнеше апта бойы қайталануы, ұйықтар не оянар сәтте дененің қозғалмай қалуының жиілеуі, немесе түн сайын бірнеше рет оянып, күндіз үнемі қиналып жүру — бұлар түс жорумен шешілетін нәрсе емес. Бұл қорқынышты нәрсе деген сөз емес, ол — символ іздегеннен жақсаратын түрдегі жайт емес деген сөз. Мұндай күй бірнеше айға созылса, ұйқымен айналысатын маманмен бір сөйлесіп көруге тұрарлық іс. Үлкен нәрсе болмаса да сұрауға болады. Бұл сөздік — көңіл көтеру үшін оқитын дүние, кеңес беру емес. Мұндағы бірде-бір тармақ дене мен көңіл-күйдің жағдайын айтып бермейді.
Бұл тізім Густавус Хиндман Миллердің 1901 жылы АҚШ-та шығарған «Ten Thousand Dreams Interpreted» кітабынан алынған. Ол символдарды сөздік мақаласындай тізіп, әрқайсысына қысқаша жору беретін сөздік пішінінде жасалған; авторлық құқығының мерзімі әлдеқашан бітіп, бүгінде кез келген адам пайдалана алатын қоғамдық игілік дереккөз. Мұнда берілген жорулардың қаңқасы сол кітаптан, тек сөйлемдері қазіргі қазақ тіліне қайта аударылған. Миллердің өзі қандай адам болғаны туралы нақты дерек аз болғандықтан, бұл жерде жазылмады — анық нәрсе: бұл тізім белгілі бір дәуірдің, белгілі бір мәдениеттің жазбасы. Ол кездегі АҚШ-та мұндай түс жору кітаптары көпшілікке арналған баспа өнімі ретінде көп таралған, бұл да солардың бірі. Сондықтан жорулардың реңкі де сол кездегі адамдардың басты назары болған тұрмыс, сауда және үйлену мәселелеріне жиі ойысады. Дәл сол себепті жер ауысса, бір символ басқаша оқылады. Кореяда шошқа түсін дәулетке балау немесе «түс аяны» деп бөлек қарау сияқты әдет-ғұрып бұл тізімде мүлде жоқ; қазақ жұртында да түс жорудың өз дәстүрі бар. Қайсысы дұрыс деуден гөрі, оны дереккөзі айқын бір тізім ретінде қабылдасаң жеткілікті.
Тағы сұрау
Дәстүрлі түс символикасы, 1901 жылғы қоғамдық игілік дереккөзі.