Түсіңнің мағынасын 1901 жылғы кітаптағы 150 рәміз арасынан ізде
Табиғат
Жарқын күннің шығуы қуанышты оқиғалар мен өркендеуді хабарлайды. Ең жоғары нүктедегі күн мақсаттарыңның пісіп жетіліп жатқанын меңзейді, ал бұлттардан өтіп шыққан күн қиындықтардың ақыры бәсеңдеп жатқанын білдіреді.
Күнге ол аспанның қай тұсында тұрғанына қарай бағаланады. Енді ғана шығып келе жатқан күн бастау ретінде оқылады, төбедегі тал түстегі күн — қызған шақ, ал батып бара жатқан күн аяқтауға қарай ойысады. Тіке қарауға болмайтындай шағылысқан күн көтере алмайтын үміт пен назарды меңзейді; бір нәрсеге көлеңкеленіп қараңғыланған күн — күштен уақытша айырылған кезең. Артыңнан түсіп, көлеңкеңді алдыңа ұзақ созып тұрған күн басып өткен істің әлі соңыңнан ілесіп жүргенін білдіреді; екі күн шығуы не бөтен түсті күн — әрдайым қолданып келген өлшемнің босаңсыған тұсы. Күн бар ма, жоқ па емес, ол сағат нешедегі күн екені мағынаны шешеді. Адам ұзақ ғасырлар бойы күннің биіктігімен күнді бөліп өмір сүрген; күн сағаты да, маусым белгілері де сол жерден өсіп шыққан. Оянғаннан кейін қолдағы істің таңға жақын ба, әлде кешке жақын ба екенін, көлеңкенің қай бағытқа созылып жатқанын қарап көрсең болады; кешкі істі әлі таңғы қарқынмен жоспарлап жүрген жоқсың ба.
Бір символдың өзі әр адамда әртүрлі оқылады. Иттен қорқып өскен адам мен иттің қасында өскен адам үшін ит бірдей мағына бере алмайды. Сондықтан сөздіктегі жорудан бұрын, сол символ мен сенің араңда бүгінге дейін не болғаны алдымен қаралады. Одан кейін — сезім. Бірнеше күн өтсе, оқиғаның желісі көбіне шашырап кетеді де, тек қорықтың ба, әлде тыныш болдың ба, асықтың ба, әлде өкіндің бе — сол қалады. Түсте жылан шықты деген жайттан гөрі, сол сәтте қорыққаның ба, әлде байсалды болғаның ба — көбірек нәрсе айтады. Оның үстіне түс оянған соң бірнеше минутта тез тарап кетеді, сондықтан көзіңді ашысымен бір жол болса да жазып қойсаң, қалатын нәрсе айтарлықтай өзгереді. Көріністі ретке келтіруге тырысудың қажеті жоқ, ойға оралған сөз бен көңіл-күйді жазсаң да жеткілікті. Бұл сөздікті пайдаланғанда да бір ғана тармақты бөліп оқымай, оны әлі қалып тұрған сезімнің қасына қатар қойып, сәйкес келе ме деп қарасаң болады. Бірнеше символ шыққан болса, бірнешеуін қатар жайып, қайталанып тұрған өрнекті іздеген жақсы. Сәйкес келмесе, ол жай ғана сәйкес емес, күштеп қиыстырудың қажеті жоқ.
Бір жаман түстің бірнеше апта бойы қайталануы, ұйықтар не оянар сәтте дененің қозғалмай қалуының жиілеуі, немесе түн сайын бірнеше рет оянып, күндіз үнемі қиналып жүру — бұлар түс жорумен шешілетін нәрсе емес. Бұл қорқынышты нәрсе деген сөз емес, ол — символ іздегеннен жақсаратын түрдегі жайт емес деген сөз. Мұндай күй бірнеше айға созылса, ұйқымен айналысатын маманмен бір сөйлесіп көруге тұрарлық іс. Үлкен нәрсе болмаса да сұрауға болады. Бұл сөздік — көңіл көтеру үшін оқитын дүние, кеңес беру емес. Мұндағы бірде-бір тармақ дене мен көңіл-күйдің жағдайын айтып бермейді.
Бұл тізім Густавус Хиндман Миллердің 1901 жылы АҚШ-та шығарған «Ten Thousand Dreams Interpreted» кітабынан алынған. Ол символдарды сөздік мақаласындай тізіп, әрқайсысына қысқаша жору беретін сөздік пішінінде жасалған; авторлық құқығының мерзімі әлдеқашан бітіп, бүгінде кез келген адам пайдалана алатын қоғамдық игілік дереккөз. Мұнда берілген жорулардың қаңқасы сол кітаптан, тек сөйлемдері қазіргі қазақ тіліне қайта аударылған. Миллердің өзі қандай адам болғаны туралы нақты дерек аз болғандықтан, бұл жерде жазылмады — анық нәрсе: бұл тізім белгілі бір дәуірдің, белгілі бір мәдениеттің жазбасы. Ол кездегі АҚШ-та мұндай түс жору кітаптары көпшілікке арналған баспа өнімі ретінде көп таралған, бұл да солардың бірі. Сондықтан жорулардың реңкі де сол кездегі адамдардың басты назары болған тұрмыс, сауда және үйлену мәселелеріне жиі ойысады. Дәл сол себепті жер ауысса, бір символ басқаша оқылады. Кореяда шошқа түсін дәулетке балау немесе «түс аяны» деп бөлек қарау сияқты әдет-ғұрып бұл тізімде мүлде жоқ; қазақ жұртында да түс жорудың өз дәстүрі бар. Қайсысы дұрыс деуден гөрі, оны дереккөзі айқын бір тізім ретінде қабылдасаң жеткілікті.
Тағы сұрау
Дәстүрлі түс символикасы, 1901 жылғы қоғамдық игілік дереккөзі.