Σήμερα
Πάνω από μισή αλλά όχι ακόμη ολόκληρη· η μία πλευρά έχει φουσκώσει. Ανατέλλει το απόγευμα και μένει στον ουρανό ως τα ξημερώματα. Από εδώ και πέρα το φως της δυναμώνει αισθητά και αρχίζει να ξεπλένει από τον ουρανό τα αμυδρά αστέρια και τον Γαλαξία — αν είχες σχεδιάσει βραδιά για αστέρια, καλύτερα να τη μεταφέρεις γύρω στην επόμενη νέα σελήνη παρά να επιμείνεις αυτή την εβδομάδα. Σε αντάλλαγμα, η ίδια η Σελήνη μεγαλώνει κάθε νύχτα λίγο ακόμη: κοίταξέ την τρεις ή τέσσερις βραδιές στην ίδια ώρα και η αλλαγή φαίνεται με γυμνό μάτι.
Σχεδόν γεμάτη, όχι όμως ακόμη. Παραδοσιακά η φάση αυτή δεν θεωρήθηκε ώρα για καινούργια ανοίγματα — όταν το ζητούμενο είναι να φινιριστεί ό,τι υπάρχει, κάθε νέο ξεκίνημα αφήνει στο τέλος δύο πράγματα μισοτελειωμένα. Κοντά στο τέλος μπαίνει η πλήξη, και τότε ακριβώς οτιδήποτε άλλο μοιάζει ασυνήθιστα ελκυστικό· αυτός ο πειρασμός είναι το χαρακτηριστικό της φάσης. Σήμερα διάλεξε ένα πράγμα που τελειώνει και σπρώξ’ το ως το τέρμα. Το τελείωμα κοστίζει πολύ λιγότερη ενέργεια από το ξεκίνημα.
Καθώς δυναμώνει το φως της, τα αμυδρά αντικείμενα σβήνουν ένα ένα — για την ίδια τη Σελήνη όμως αυτές οι βραδιές είναι ιδανικές, αρκεί να τη δεις σε συνέχεια. Κοίταξέ την μερικές μέρες στην ίδια ώρα και από το ίδιο σημείο: ο τερματιστής μετακινείται ορατά κάθε βράδυ. Ο κρατήρας που χθες ήταν βυθισμένος στη σκιά, σήμερα φωτίζεται. Αν τη φωτογραφίσεις, η αυτόματη έκθεση σχεδόν πάντα την καίει και τη βγάζει κάτασπρη, οπότε κατέβασε την έκθεση δύο με τρεις βαθμίδες. Η Σελήνη είναι πολύ πιο φωτεινό θέμα απ’ όσο δείχνει.
Καθώς ο τερματιστής διασχίζει τη Θάλασσα των Βροχών, ο κρατήρας Κοπέρνικος βγαίνει από τη σκιά. Με διάμετρο γύρω στα 90 χιλιόμετρα και μέσα σε σκοτεινή θάλασσα, ο φωτεινός του δακτύλιος ξεχωρίζει και με κιάλια. Βορειότερα ο Πλάτων έχει πυθμένα ασυνήθιστα σκούρο και μοιάζει με μαύρη έλλειψη. Γύρω στη δέκατη μέρα, οι κορυφές των Ορέων Ιούρα που αγκαλιάζουν τον Κόλπο της Ίριδας παίρνουν πρώτες τον ήλιο και κρέμονται σαν κυρτό χερούλι πάνω από τον κόλπο που μένει ακόμη στη σκιά — τις μέρες αυτές οι παρατηρητές μιλούν για τη Χρυσή Λαβή, και το σχήμα πιάνεται ακόμη και με κιάλια.
Κοντά στον τερματιστή το ηλιακό φως περνά ξυστά πάνω από την επιφάνεια και οι σκιές μακραίνουν πολλαπλάσια — το σεληνιακό ανάγλυφο δεν φαίνεται καλύτερα στη λαμπρή πανσέληνο αλλά όταν πέφτει πάνω στον τερματιστή. Ο τερματιστής μετατοπίζεται περίπου 12 μοίρες την ημέρα, οπότε το ανάγλυφο που γράφεται εδώ παραχωρεί τη θέση του στο επόμενο μέσα σε τρεις τέσσερις μέρες. Οι ημερομηνίες των επόμενων φάσεων παρακάτω είναι και οι ημερομηνίες που αλλάζει αυτός ο κατάλογος.
Η Πανσέληνος του Κάστορα. Ο μήνας που οι κάστορες αποτελειώνουν τα φράγματά τους πριν από τον χειμώνα, και που ο άνθρωπος όφειλε να έχει τελειώσει τη δική του προετοιμασία. Κατά τόπους λεγόταν και Πανσέληνος της Παγωνιάς. Οι νύχτες μακραίνουν αδιάκοπα από το θερινό ηλιοστάσιο κι έπειτα, τώρα όμως η διαφορά γίνεται πια αισθητή· η πανσέληνος μένει περισσότερη ώρα και περνάει και ψηλότερα — ακριβώς ανάποδα από την καλοκαιρινή. Ο Νοέμβρης λέγεται Μεσοσπορίτης, στα μισά της σποράς.
⚠️ Τα ονόματα αυτά γεννήθηκαν μέσα στις εποχές των εύκρατων περιοχών του βόρειου ημισφαιρίου, στη Βόρεια Αμερική και στην Ευρώπη. Στο νότιο ημισφαίριο οι εποχές είναι ανάποδα, οπότε το όνομα δεν ταιριάζει με τον πραγματικό ουρανό: η Πανσέληνος του Λύκου τον Ιανουάριο πέφτει εκεί καταμεσής του καλοκαιριού, ενώ η Πανσέληνος του Ελαφιού τον Ιούλιο μες στον χειμώνα. Γι’ αυτό εδώ τα ονόματα παρουσιάζονται και δεν μεταφέρονται αυτούσια. Και δεν χαλάνε μόνο τα ονόματα — αναποδογυρίζει και ο ουρανός. Η πανσέληνος του Ιουνίου, που παραπάνω περνάει χαμηλά, εκεί περνάει ψηλότερα από κάθε άλλη, ενώ το φαινόμενο του Σεπτεμβρίου, όπου η ανατολή της Σελήνης καθυστερεί ελάχιστα για μέρες, εκεί έρχεται τον Μάρτιο. Αν κοιτάς εκείνον τον ουρανό, διάβασέ τα μετατοπίζοντας τις εποχές κατά έξι μήνες.
Ρώτα κι άλλο
Υπολογισμένο σε πραγματικό χρόνο από την πραγματική τροχιακή μηχανική της σελήνης — όχι σταθερός πίνακας, οι ημερομηνίες μετατοπίζονται ελαφρώς κάθε χρόνο.