Πραγματικά υπολογισμένες εκλείψεις και βροχές μετεωριτών — τίποτα φτιαχτό
Επερχόμενες εκλείψεις
Πώς φαίνεται
Συμβαίνει όταν η Σελήνη βρίσκεται κοντά στο πιο απομακρυσμένο από τη Γη σημείο της τροχιάς της, το απόγειο. Τότε φαίνεται λίγο μικρότερη από τον Ήλιο και δεν προλαβαίνει να τον καλύψει, οπότε στην άκρη μένει ένας δακτύλιος από την επιφάνεια του Ήλιου. Αυτός ο δακτύλιος είναι ηλιακή επιφάνεια με τη λαμπρότητά της καθόλου μειωμένη — χωρίς γυαλιά έκλειψης πιστοποιημένα κατά ISO 12312-2 δεν είναι ασφαλής ούτε για μια στιγμή. Ούτε σκοτεινιάζει όπως στην ολική, ούτε εμφανίζεται το στέμμα.
Πώς φαίνεται
Έκλειψη Σελήνης όπου η Σελήνη περνά ξυστά μόνο από το αχνό εξωτερικό μέρος της σκιάς της Γης, την παρασκιά. Εκεί το ηλιακό φως κόβεται μόνο εν μέρει, οπότε η Σελήνη απλώς σκοτεινιάζει λίγο και δεν βγαίνει ποτέ η εικόνα της δαγκωματιάς στη μία πλευρά. Οι περισσότεροι την προσπερνούν χωρίς καν να το καταλάβουν — όταν μπαίνει βαθιά, κάποιοι ξεχωρίζουν μια αχνή σκίαση στη μία άκρη, και αν τη βάλεις δίπλα σε μια φωτογραφία τραβηγμένη μία ώρα νωρίτερα, γίνεται πιο φανερό.
Πώς φαίνεται
Έκλειψη Σελήνης όπου η Σελήνη περνά ξυστά μόνο από το αχνό εξωτερικό μέρος της σκιάς της Γης, την παρασκιά. Εκεί το ηλιακό φως κόβεται μόνο εν μέρει, οπότε η Σελήνη απλώς σκοτεινιάζει λίγο και δεν βγαίνει ποτέ η εικόνα της δαγκωματιάς στη μία πλευρά. Οι περισσότεροι την προσπερνούν χωρίς καν να το καταλάβουν — όταν μπαίνει βαθιά, κάποιοι ξεχωρίζουν μια αχνή σκίαση στη μία άκρη, και αν τη βάλεις δίπλα σε μια φωτογραφία τραβηγμένη μία ώρα νωρίτερα, γίνεται πιο φανερό.
Πώς φαίνεται
Η Σελήνη κοκκινίζει στην ολική έκλειψη επειδή μέσα στη σκιά λυγίζει και μπαίνει φως που έχει περάσει από όλες τις ανατολές και όλες τις δύσεις της Γης. Στη μακριά διαδρομή του μέσα από την ατμόσφαιρα το γαλάζιο σκορπίζεται και χάνεται, και μένει μόνο το κόκκινο που διαθλάται. Ανάλογα με τη σκόνη και την ηφαιστειακή τέφρα που έχει εκείνη τη μέρα ο αέρας, το χρώμα πάει από λαμπερό χάλκινο ως σχεδόν μαύρο κόκκινο. Στην ολική έκλειψη Ηλίου συμβαίνει το αντίστροφο: είναι η στιγμή που αποκαλύπτεται για λίγα λεπτά το ηλιακό στέμμα, που αλλιώς δεν φαίνεται. Πριν όμως και μετά από αυτήν η έκλειψη είναι μερική, κι όσο φαίνεται έστω και λίγο από την άκρη του Ήλιου δεν επιτρέπεται να βγάλεις το ειδικό φίλτρο.
Οι εκλείψεις είναι παγκόσμια φαινόμενα — το αν θα δεις πραγματικά μία εξαρτάται από την τοποθεσία σου και τον τοπικό καιρό.
Η έκλειψη Σελήνης παρακολουθείται με γυμνό μάτι με ασφάλεια. 🚨 Η έκλειψη Ηλίου ποτέ — ούτε με γυμνό μάτι, ούτε με γυαλιά ηλίου, ούτε μέσα από φιλμ· η μόνιμη βλάβη έρχεται σε δευτερόλεπτα. Ασφαλή είναι μόνο πιστοποιημένα γυαλιά έκλειψης ή έμμεση προβολή.
Επερχόμενες βροχές μετεωριτών
Πώς θα τη δεις
Το σημείο ακτινοβολίας βρίσκεται στο κεφάλι του Δράκοντα, ψηλά στον βόρειο ουρανό. Βρίσκεται ψηλότερα μόλις σκοτεινιάσει, δηλαδή ακριβώς ανάποδα από τις άλλες βροχές, οπότε δεν χρειάζεται αναμονή ως τα μεσάνυχτα: το παιχνίδι κρίνεται νωρίς το βράδυ. Πάνω από τις 45 μοίρες βόρειου πλάτους το σημείο δεν δύει και μένει στον ουρανό όλη τη νύχτα. Αντίθετα, από το νότιο ημισφαίριο σχεδόν δεν ανεβαίνει, οπότε δύσκολα θα τη δεις. Με 20 km/s είναι η πιο αργή αυτού του καταλόγου, και το χαρακτηριστικό της είναι ότι οι μετεωρίτες περνούν αργά, σαν να κυλούν.
Πότε θα τη δεις
Η περίοδος δράσης είναι σύντομη, από τις 6 ως τις 10 Οκτωβρίου, και η κορύφωση κρατά λίγες ώρες, οπότε αν εκείνη η ώρα πέσει μέρα στον τόπο σου, η χρονιά χάνεται σχεδόν ολόκληρη. Είναι βροχή που ο αριθμός της αλλάζει πολύ από χρονιά σε χρονιά — τις περισσότερες φορές μόλις λίγοι μετεωρίτες την ώρα, μα σε κάποιες παλιότερες χρονιές έχει καταγραφεί να πέφτουν πολλαπλάσιοι. Δες την πρόγνωση της χρονιάς πριν βγεις.
Οι φετινές συνθήκες
Φωτισμένη επιφάνεια της Σελήνης τη νύχτα της κορύφωσης 3% · σε ιδανικές συνθήκες έως 5 μετέωρα την ώρα
Φέτος η Σελήνη σχεδόν λείπει. Σε βροχή μετεωριτών αυτό είναι μεγάλη διαφορά — η διαφορά ανάμεσα στο να μένουν μόνο τα πιο λαμπρά και στο να φαίνονται και τα αμυδρά, γι' αυτό η ίδια βροχή βγαίνει τελείως αλλιώς από χρονιά σε χρονιά. Όταν έρθει τέτοια χρονιά, μένει μόνο να ταιριάξει ο καιρός.
Πώς θα τη δεις
Το σημείο ακτινοβολίας βρίσκεται βόρεια του Betelgeuse, προς το σύνορο ανάμεσα στον Ωρίωνα και τους Διδύμους. Ανατέλλει στα ανατολικά γύρω στις 10 το βράδυ και φτάνει ψηλότερα κατά τις 4 τα ξημερώματα. Επειδή το σημείο είναι κοντά στον ουράνιο ισημερινό, πρόκειται για βροχή που φαίνεται εξίσου από το νότιο ημισφαίριο και από το βόρειο. Με 66 km/s είναι από τις γρήγορες ακόμη και μέσα σε αυτόν τον κατάλογο, οπότε περνούν σύντομες και κοφτές, ενώ οι λαμπρές σέρνουν στην πορεία τους ένα ίχνος που κρατά μερικά δευτερόλεπτα.
Πότε θα τη δεις
Η περίοδος δράσης είναι μεγάλη, από τις αρχές Οκτωβρίου ως τις αρχές Νοεμβρίου. Η κορύφωση είναι χαμηλή και επίπεδη, οπότε παρόμοιοι αριθμοί φαίνονται για αρκετές μέρες, ενώ ανάλογα με τη χρονιά μπορεί να έρθουν χωριστά δύο περίπου κορυφές παρόμοιου μεγέθους. Θα μείνεις έξω όλες τις ώρες πριν την αυγή, γι' αυτό πάρε μαζί ρούχα για την εποχή που είναι τότε στον τόπο σου· όσο για το φεγγάρι, αρκεί να δεις αν βρίσκεται στον ουρανό πριν ξημερώσει.
Οι φετινές συνθήκες
Φωτισμένη επιφάνεια της Σελήνης τη νύχτα της κορύφωσης 72% · σε ιδανικές συνθήκες έως 20 μετέωρα την ώρα
Η Σελήνη έχει περάσει το μισό. Τα λαμπρά μετέωρα περνούν κανονικά, τα αμυδρά όμως θάβονται στο μεγαλύτερο μέρος τους. Αντί να περιμένεις νούμερα, πάρε τη νύχτα ως ευκαιρία για ένα έστω πραγματικά λαμπρό. Από τέτοιες χρονιές βγαίνει η φράση «φάνηκαν λιγότερα απ' όσα περίμενα».
Πώς θα τη δεις
Το σημείο ακτινοβολίας βρίσκεται στο κάτω μέρος του Ταύρου, ακριβώς πλάι στην εκλειπτική. Επειδή είναι κοντά στην εκλειπτική, φαίνεται από οποιοδήποτε ημισφαίριο, ενώ στο βόρειο κρατά χρήσιμο ύψος για το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας, από νωρίς το βράδυ ως την αυγή. Ψηλότερα φτάνει γύρω στα μεσάνυχτα. Με 27 km/s είναι μάλλον αργή, και επειδή το σημείο ακτινοβολίας δεν είναι ένα σημείο αλλά μια πλατιά έλλειψη γύρω στις 20 μοίρες, δύσκολα λέγεται με βεβαιότητα ποιος μετεωρίτης ανήκει σε αυτή τη βροχή.
Πότε θα τη δεις
Απλώνεται πάνω από δύο μήνες, από τα τέλη Σεπτεμβρίου ως τα τέλη Νοεμβρίου, οπότε δεν χρειάζεται να κρεμαστείς από ημερομηνία. Εκτός από την κορύφωση των αρχών Νοεμβρίου υπάρχει και στα μέσα Οκτωβρίου μια δεύτερη κορυφή παρόμοιου μεγέθους, οπότε σε χρονιά με φωτεινό φεγγάρι μετακινήσου στις νύχτες της άλλης κορυφής. Από τα μέσα Νοεμβρίου παίρνει τη σκυτάλη ο βόρειος κλάδος και οι πυρόσφαιρες συνεχίζονται.
Οι φετινές συνθήκες
Φωτισμένη επιφάνεια της Σελήνης τη νύχτα της κορύφωσης 18% · σε ιδανικές συνθήκες έως 5 μετέωρα την ώρα
Φέτος η Σελήνη σχεδόν λείπει. Σε βροχή μετεωριτών αυτό είναι μεγάλη διαφορά — η διαφορά ανάμεσα στο να μένουν μόνο τα πιο λαμπρά και στο να φαίνονται και τα αμυδρά, γι' αυτό η ίδια βροχή βγαίνει τελείως αλλιώς από χρονιά σε χρονιά. Όταν έρθει τέτοια χρονιά, μένει μόνο να ταιριάξει ο καιρός.
Πώς θα τη δεις
Το σημείο ακτινοβολίας είναι στο κεφάλι του Λέοντα, μέσα στα άστρα που απλώνονται σε σχήμα δρεπανιού. Ανατέλλει στα ανατολικά γύρω στα μεσάνυχτα και ανεβαίνει συνεχώς ως το ξημέρωμα. Φαίνονται και από το νότιο ημισφαίριο και από το βόρειο, αλλά το σημείο ακτινοβολίας ανεβαίνει πολύ ψηλότερα στο βόρειο. Με 71 km/s είναι οι πιο γρήγοροι μετεωρίτες ολόκληρης της χρονιάς, και οι λαμπρές αφήνουν στην πορεία τους ένα ίχνος που λάμπει για λίγο. Υπάρχουν καταγραφές από καταιγίδες μετεωριτών, όταν ο μητρικός κομήτης επιστρέφει στον κύκλο των 33 ετών.
Πότε θα τη δεις
Στις συνηθισμένες χρονιές η κορύφωση κρατά λίγες ώρες, οπότε το παιχνίδι κρίνεται στις 2 με 3 ώρες πριν και μετά την ώρα της κορύφωσης. Κι επειδή ο μόνος χρόνος που φαίνονται είναι μετά τα μεσάνυχτα, αν η ώρα της κορύφωσης πέσει μέρα στον τόπο σου, τη χρονιά εκείνη τη γράφεις στα χαμένα. Η περίοδος δράσης κρατά από τις αρχές ως τα τέλη Νοεμβρίου, οπότε και τις γύρω νύχτες κάτι θα πιάσεις. Αν το φεγγάρι είναι φωτεινό, βλέπεις με την πλάτη σου γυρισμένη σε αυτό.
Οι φετινές συνθήκες
Φωτισμένη επιφάνεια της Σελήνης τη νύχτα της κορύφωσης 45% · σε ιδανικές συνθήκες έως 15 μετέωρα την ώρα
Η Σελήνη είναι κάτω από το μισό. Ένα μέρος από τα αμυδρά μετέωρα ξεπλένεται, όμως οι συνθήκες αξίζουν την έξοδο. Αρκεί να δεις προς τα πού βρίσκεται η Σελήνη και να της γυρίσεις την πλάτη — άλλο το φως του φεγγαριού κατευθείαν στα μάτια κι άλλο από πίσω.
⚠️ Το ποσοστό λέει πόσο φωτεινή είναι η Σελήνη, όχι πότε ανατέλλει. Ακόμη και λεπτή ημισέληνος ενοχλεί αν τύχει να βρίσκεται ψηλά την ώρα της παρατήρησης, ενώ η πανσέληνος δεν παίζει κανέναν ρόλο από τη στιγμή που θα δύσει. Αυτό βγαίνει μόνο με τόπο και ώρα στο χέρι, γι' αυτό η οθόνη δεν το ισχυρίζεται — οι συνθήκες εδώ φτάνουν μόνο ως το ποια χρονιά είναι καλύτερη από τις άλλες.
Σε βροχή μετεωριτών το τηλεσκόπιο μάλλον ενοχλεί, γιατί στενεύει το οπτικό πεδίο. Το αν η κορύφωση απλώνεται σε μέρες ή κρατά μόλις λίγες ώρες αλλάζει από βροχή σε βροχή — δες το «Πότε θα τη δεις» για να διαλέξεις νύχτα, και μόνο το να γυρίσεις την πλάτη σου στα φώτα της πόλης κάνει ήδη τη διαφορά.
Βασικά της παρατήρησης
Την επιτυχία της παρατήρησης την κρίνει η προετοιμασία περισσότερο από τους αριθμούς. Τα μάτια γίνονται χρήσιμα κάπου 20 λεπτά αφού μπεις στο σκοτάδι και συνεχίζουν να βελτιώνονται ως τα 30 με 40 λεπτά. Μία ματιά σε φωτεινή οθόνη και η προσαρμογή αυτή ξεκινά πάλι από την αρχή — κατέβασε το κινητό στη χαμηλότερη φωτεινότητα ή γύρισέ το σε κόκκινη οθόνη. Καλή στάση είναι να γείρεις την πλάτη σου και να χωρέσεις στο βλέμμα σου ένα πλατύ κομμάτι ουρανού. Οι μετεωρίτες πετάγονται από παντού, οπότε αν καρφώνεις μόνο το σημείο ακτινοβολίας θα σου μένουν μόνο οι κοντοί, ενώ ό,τι είναι αμυδρό φαίνεται καλύτερα αν το κοιτάξεις λίγο στο πλάι, όσο πιάνει μια γροθιά με το χέρι τεντωμένο. Ο ωριαίος αριθμός (ZHR) είναι τιμή ιδανικών συνθηκών, με το σημείο ακτινοβολίας πάνω από το κεφάλι και τον ουρανό εντελώς σκοτεινό, οπότε είναι φυσιολογικό στην πράξη να βλέπεις λιγότερα. Κάτω από τα φώτα της πόλης μένουν μόνο τα πιο λαμπρά, γι' αυτό μια διαδρομή 30 λεπτών με το αυτοκίνητο έξω από την πόλη αλλάζει πολύ περισσότερα από την αγορά εξοπλισμού.
Ρώτα κι άλλο
Οι ημερομηνίες των εκλείψεων υπολογίζονται ζωντανά από πραγματική ουράνια μηχανική (astronomy-engine), όχι από σταθερό πίνακα. Οι κορυφές των βροχών μετεωριτών ακολουθούν το ετήσιο ημερολόγιο του Διεθνούς Οργανισμού Μετεωριτών και μπορεί να διαφέρουν περίπου μια μέρα από χρόνο σε χρόνο.
