nizozemština
Het Zand is een buurt in het stadsdeel de Binnenstad van 's-Hertogenbosch, in de Nederlandse provincie Noord-Brabant. De buurt is gebouwd van 1890 tot 1915, toen de stad zich uitbreidde na het slechten van delen van de vestingwerken. Aan de bouw ging een ophoging vooraf met zand, wat afgegraven is in de Vughtse heide. Hierdoor is de recreatieplas de IJzeren Man ontstaan. De buurt had in het begin de naam Het Nieuwe Terrein.
